تبریز شهر بدون گدا

 

تبریز شهر بدون گدا

دکتر محمود دهقانی

تبریز مرکز استان آذربایجان شرقی یکی از شهرهای زیبای ایران است که از نظر فرهنگی در مقایسه با خیلی از شهرها ی دیگر ایران و حتا خیلی از شهرهای کشورهای خاورمیانه بالنده بوده و مردمش از دیر باز مردمی منظم و خوش سلیقه بوده اند. آذربایجان شرقی با طبیعت زیبا ی روح انگیز خود و با قله های سربه فلک کشیده سهند و سبلان ، دره لیقوان، کناره های رود ارس و  بناهای تاریخی از جمله ارگ علیشاه، مسجد کبود، بازار، مناطق جنگلی و آب های گرم و معدنی از دیرباز جاذبه ای دل پذیر داشته  و از این رو انتقال پایتخت از «آمد» به تبریز در پیش از پنج سده ی گذشته بی شک بر مبنای صحیحی بوده است. در گذر از چشم انداز طبیعی ، ساختار شهر تبریز نیز از نظر معماری خوش ترکیب و از اسلوبی زیبا پیروی می کند. از فراز کوه، بویژه از فراز «عینالی» که احتمالا تلفظ شکسته ی «عون بن علی» است چون بقعه ای با این نام در بالا قرار دارد، چشم انداز شهر بسیار زیبا و دیدنی است. من در حیرت از این ادعای پادشاهان صفوی هستم که چطور ممکن است شجره نامه سلسله آذری زبان صفوی از عبد المطلب بن هاشم  از جزیره العرب، به شیخ جنید و شیخ حیدر پدر شاه اسماعیل صفوی در آذربایجان رسیده باشد.

 شهر تبریز پس از هرات محل تجمع دانشمندان و هنرمندان بیشماری بوده است. حسین بهزاد هنرمند روزگار صفوی، رئیس کتابخانه ی سلطنتی در تبریز بود. معماران  و نقاشان معروف از سراسر کشور به تبریز می رفتند و از این رو پس از انتقال پایتخت از تبریز به قزوین و پس از آن از قزوین به اصفهان زیبائی های ساختمان ها و کاشیکاری های حیرت انگیز فیروزه ای اصفهان و شهرهای مختلف ایران و شالوده های محکم پل های منحصر بفرد خواجو و سی و سه پل نیزریشه در ذوق هنرمندان و سنگ تراشان تبریزی دارد. طلافروش فرانسوی  شاردن، در روزگار صفوی اشاره به سه بیمارستان  تمیز و مرمت شده زیبا در شهر تبریز می کند ومنشی سفیر پرتقال «آنتونیو تنریرو» از زیبائی بناهای تبریز از جمله حمام ها، خانه ها و باغ ها  گزارش می دهد و در حیرت است که مردم تبریز با داشتن حمام هائی چند، هم در تابستان و هم در زمستان حمام می کنند. این  گزارشات خود گواهی بر پاکیزگی و بهداشت عمومی و ریشه ی تمدن شهر و مردم تبریز است. آوازه ی پنجره های شیشه ای با رنگ های زیبا ی گوناگون و سنگ های مرمر و باغ های دل انگیز بویژه «شا ه گولی» که تا به امروز زیبائی شورانگیزی به شهر تبریز داده است ترکیب ساختاری شهر راتشکیل می داده ، ولی اشغال و تجاوز بوسیله ارتش ترکان عثمانی و زلزله های ویرانگر نیز بر چهره ی تبریز این عروس زیبا خدشه وارد کرده است. با وصف آن شهر تبریزمانند یک نیزار سیلاب زده، پس از فرو نشستن سیلاب دوباره کمر راست کرده و سبز و شاداب در کاکل سرزمین ایران خوش درخشیده است.  

در سفری که اخیرا به تبریز داشتم متوجه شدم در این شهر گدا وجود ندارد و اگر هم کسی خواسته است دست به گدائی بزند مسئولان تبریزی دست وی را به کاری مناسب بند کرده اند. از سوی دیگر این شهر به نسبت شهرهای ایران دارای موزه های بسیار زیباست. از موزه غذاهای سنتی گرفته تا استخوان ها ، گورها و اجساد سربازان هخامنشی و موزه ی گل و گیاهان بی مانند، همگی در سبد فرهنگی تبریز نظر هر تازه واردی را به خود جلب می کنند. در موزه آذربایجان تبریز، بخش عمده ای به شاهکارهای هنرمند مجسمه ساز شصت و شش ساله ی نامدار ایران، احد حسینی که خود زاده تبریز است اختصاص دارد  و این خود ارزش و اعتبار خوبی به موزه داده است. احد حسینی این هنرمند کم نظیر تبریزی همان کسی است که «مونالیزا» ی لئوناردو داوینچی را در قالب یک مجسمه با استعدادی شگرف تجسمی چشمگیر بخشید. احد در ایران و ایتالیا و فرانسه تحصیل کرده و مجسمه مونالیزای او در سال ۱۹۹۹ میلادی برابر با دی ماه ۱۳۷۷ در گالری «برنانوس» واقع در پاریس بمعرض نمایش در آمد. در روزگار معاصر ادبیات فارسی نیز به لطف ادیبانی چون شادروان دکتر غلامحسین ساعدی، شهریار و دکتر رضا براهنی که در تبریز متولد شده اند ، جان تازه ای گرفته است.

از نظر تاریخ معماری نیز هنوز ساختمان هائی مثل ارگ علیشاه که در بین سال های ۷۱۶   و ۷۲۴ هجری قمری بدستور تاج الدین علیشاه گیلانی وزیر الجایتو و فرزندش، در عهد سلطان  ابو سعید از آخرین پادشاهان ایلخانی ایران ساخته شده،  مسجد کبود از آثار سلاطین قره قوینلو و مسجد صاحب الامر که ساختمانش به عصر اوزون حسن آق قوینلو می رسد و در روزگار شاه تهماسب صفوی رونق گرفت ، همراه دیگر ساختمان ها در تبریز باقی مانده و پابرجا هستند. وجود چنین ساختمان هائی نشان  می دهد  مردم تبریز نسبت به تاریخ شهرخود احساس مسئولیت داشته اند. وقتی از طرف امام جمعه وقت در مرداد ماه سال ۱۳۷۶ برای توسعه مصلا خواستند ارگ علیشاه را بکوبند اعتراض عمومی و پس از آن ایرادهای کارشناسانه برخی از مسئولان دلسوز در میراث فرهنگی کار را به جائی کشاند که نه تنها از تخریب باقی مانده ی ارگ علیشاه جلوگیری شد، بلکه بودجه ای هم برای مرمت این ساختمان تاریخی مهیا کردند و ارگ علیشاه با این استدلال که محراب است از تخریب جان سالم به در برد. هر چند تخریب ساختمان تئاتر تبریز در خرداد ۱۳۶۰ موجب اعتراض شادروان دکتر باقر آیت الله زاده شیرازی و مهندس محمد مهریار و مهندس علی اکبر سعیدی از کارشناسان امور ساختمان های تاریخی قرار گرفت و آن ها خیلی تلاش کردند تا مانع تخریب تئاتر شوند ولی گوش استاندار و امام جمعه و شهردار وقت بدهکار نبود و این ساختمانی که گفته می شود نقشه اش را یک فرانسوی کشیده و پرده و تزییناتش هم از پاریس سفارش داده بودند و سرلشکر تهماسبی در اواخر دوره ی احمد شاه قاجار و اوایل دوره رضا شاه آن را با سبکی زیبا ساخته بود به کلی ویران شد. آقای ضیا ٕ صدر مثل یک دیدبان با قلمی پرتوان عاملان و تخریب کنندگان را رسوا و دسیسه هایشان را برملا می کرد. ایشان که از دلسوزان آثار ملی اند و از شهر زیبای تبریز خاطره ها دارند ، مقاله هائی در ماهنامه روزگار نو به سردبیری شادروان اسمعیل پوروالی به چاپ می رساندند.  در شماره ی بهمن ۱۳۷۷ در زیر نویس مقاله ی خود به نام «معرفی عاملان و تخریب کنندگان آثار ملی، وظیفه ی ملی است» در مورد تئاتر تبریز نوشته اند: «من خود اطلاع مشخصی در این مورد ندارم ولی بعضی از آگاهان نیز آن را ملهم از تئاتر روسیه و تفلیس می دانند».

ساختمان های زیبائی که در مالکیت دانشکده معماری تبریز است نیز مورد بازدید مسافرانی است که به تبریز سفر می کنند. این ساختمان ها همچون برگ های زرین روزگار دودمان های گوناگون در ایران، عظمت این شهر را بازگو می کنند. از سوی دیگر خانه ی سرداران ملی ایران  ستارخان و باقرخان نیز از دیدنی های این شهرهستند که برای  مردم تبریز وهر مسافری که از شهرهای دیگر ایران به تبریز سفر می کند غرور آفرین است. مضاف بر همه وجود شهری که در آن گدا وجود ندارد نه تنها برای تبریزی ها، بلکه برای هر ایرانی آزاده ای جالب توجه است.

دربارهٔ محمود دهقاني

Dr Mahmoud Dehgani is of Iranian background but lived in Europe for many years. He has published extensively on Persian art and architecture. I feeling about plants...about plants as living organisms. They need nourishment. They need air and light; protection from disease and a hostile environment.
این نوشته در Uncategorized ارسال شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s